Edirne’de iftar sonrası yaşanan ve güvenlik kameralarına yansıyan bir olay, hepimizin içini sızlatan bir tabloyu bir kez daha gözler önüne serdi. Kaldırımda yürürken fenalaşarak yere yığılan 48 yaşındaki Kemal Kulbilge’nin çevresinde birçok kişinin dakikalarca yalnızca bakıp geçtiği görüntüler kamuoyuna yansıdı. İlk ciddi müdahalenin bir taksi şoförü tarafından yapıldığı, ardından ambulansla hastaneye kaldırıldığı ancak tüm çabalara rağmen kurtarılamadığı bildirildi.
Bu tür olaylar yalnızca bireysel bir sağlık hadisesi değildir; aynı zamanda toplumun kriz anındaki reflekslerini de ortaya koyar. Bir insanın sokak ortasında yere yığılması, sıradan bir durum değildir. Bu tablo; basit bir senkop olabileceği gibi, ritim bozukluğu, kalp krizi, serebrovasküler olay ya da kardiyak arrest gibi zamanla yarışılan ciddi klinik durumların habercisi de olabilir. Tıpta “altın dakikalar” olarak ifade edilen ilk anlar, çoğu zaman hayatla ölüm arasındaki ince çizgiyi belirler.
Böyle bir durumda herkesin tıbbi müdahale yapmasını beklemek gerçekçi değildir. Ancak en temel insani refleksin devreye girmesi gerekir. Bir insanın yere yığıldığını görmek, en azından durup durumunu kontrol etmeyi, çevreden yardım istemeyi ve acil çağrı hattı olan 112’yi aramayı gerektirir. Bazen doğru zamanda yapılan tek bir telefon çağrısı bile bir hayatın kurtulmasına vesile olabilir.
Psikolojide bu durum “bystander effect”, yani seyirci etkisi olarak tanımlanır. Kalabalık ortamlarda insanlar çoğu zaman sorumluluğun başkasına ait olduğunu düşünür. Herkes bir başkasının müdahale edeceğini varsayar ve sonuçta kimse ilk adımı atmaz. Kalabalık büyüdükçe bireysel sorumluluk hissi küçülür. Bu nedenle bazı trajediler, insanların kötü niyetinden değil; çoğu zaman pasifliğinden doğar.
Ancak mesele yalnızca psikolojik bir refleksle açıklanabilecek kadar basit değildir. Bu olay aynı zamanda toplumda ilk yardım bilgisi ve acil durum farkındalığının yeterince yerleşmemiş olduğunu da göstermektedir. Birçok insan ne yapacağını bilmediği için geri çekilir; yanlış bir şey yapmaktan, hukuki sorumluluk doğmasından ya da müdahalenin zarar vereceğinden endişe eder. Oysa temel ilk yardım eğitimi ve doğru bilgilendirme bu tereddütleri büyük ölçüde ortadan kaldırabilir.
Bu nedenle okullarda, iş yerlerinde ve toplumsal eğitim programlarında ilk yardım bilincinin daha yaygın hale getirilmesi hayati önem taşımaktadır. Acil durumlarda yapılacak basit müdahaleleri ve doğru iletişim yöntemlerini bilmek, yalnızca sağlık profesyonellerinin değil; toplumun her bireyinin sorumluluğu olmalıdır.
Bugün hepimiz ekranda izlediğimiz bir görüntü karşısında üzülüyoruz. Fakat asıl soru şudur: Aynı durumla yarın sokakta karşılaşsak ne yaparız? Birkaç saniye durup yardım çağıranlardan mı oluruz, yoksa bakıp geçenlerden mi?
Çünkü yerde yatan kişi çoğu zaman bir yabancı gibi görünür. Oysa hayatın gerçeği şudur: Bir gün o kaldırımda yatan kişi biz de olabiliriz, sevdiklerimiz de.
Bir toplumun medeniyeti yalnızca büyük sözlerle değil; yere düşen insana verdiği refleksle ölçülür. İnsan yerdeyse, aslında toplum da sınavdadır. Ve o sınavın ilk sorusu oldukça basittir: Geçip gidecek miyiz, yoksa insan kalmayı mı seçeceğiz?
