Sağlık Sisteminde “Suç” Tartışması: Bir İtiraf mı, Yoksa Yapısal Bir Alarm mı?

Son günlerde, Reşat Bahat’ın kamuoyuna yansıyan açıklamaları sağlık sistemine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. “İşlemlerin büyük kısmında suç işliyoruz” şeklinde özetlenen bu ifade, ilk bakışta sert ve sarsıcı bir itiraf gibi algılandı. Oysa bu söz, tek başına değerlendirildiğinde eksik; bağlamı içinde okunduğunda ise çok daha derin bir gerçeğin işareti.

 

Bugün Türkiye’de sağlık hizmet sunumu, kamu finansmanı ile özel sektörün hizmet üretiminin birlikte yürütüldüğü karma bir model üzerine kuruludur. Bu model, teoride erişimi genişletirken kaliteyi artırmayı hedefler. Ancak uygulamada, finansman ile maliyet arasındaki dengenin bozulması sistemin en zayıf halkasını oluşturmaktadır.

 

Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında belirlenen fiyatlar, uzun süredir artan enflasyon, dövize bağlı tıbbi giderler ve personel maliyetleri karşısında yetersiz kalmaktadır. Bu durum, özel sağlık kuruluşlarını sürdürülebilirlik açısından zorlamakta ve onları zor bir tercihle baş başa bırakmaktadır: Ya zararına hizmet sunmak ya da ilave ücretleri artırarak mali dengeyi sağlamaya çalışmak.

 

Tam da bu noktada ortaya çıkan tablo, mevzuat ile saha gerçekliği arasındaki mesafenin açıldığını göstermektedir. Bu mesafe, zamanla sistem içinde gri alanların oluşmasına neden olmakta ve tartışmaların merkezine yerleşmektedir.

 

Vatandaş açısından bakıldığında ise mesele daha nettir. Aynı sağlık hizmeti için farklı kurumlarda ciddi ücret farklılıkları oluşabilmekte, hizmet öncesi yeterli mali bilgilendirme yapılmamakta ve hak arama süreçleri çoğu zaman pratikte işletilememektedir. Bu durum, sağlık sistemine duyulan güveni doğrudan etkilemektedir.

 

Bu tartışmayı yalnızca “suç” kavramı üzerinden yürütmek, meseleyi daraltmak olur. Asıl problem, sistemin tasarımında ve işleyişinde ortaya çıkan yapısal uyumsuzluktur. Bugün karşı karşıya olduğumuz durum, bireysel ihlallerin ötesinde, sürdürülebilirlik krizinin habercisidir.

 

Eğer mevcut yapı bu şekilde devam ederse, sağlık hizmetlerinde fiilen iki katmanlı bir sistemin oluşması kaçınılmaz hale gelebilir: Kağıt üzerinde herkese eşit erişim sunan, ancak uygulamada cepten ödemelerin giderek arttığı bir yapı. Bu da hem eşitsizlikleri artırır hem de kamuya olan güveni zedeler.

 

Bu noktada yapılması gereken, meseleyi suç–ceza eksenine indirgemek değil; sistemi bütüncül bir bakış açısıyla yeniden ele almaktır. SUT fiyatlarının gerçek maliyetleri yansıtacak şekilde güncellenmesi, fiyatlandırmada şeffaflığın sağlanması ve denetim mekanizmalarının sahada etkin hale getirilmesi, atılması gereken temel adımlar arasında yer almaktadır.

 

Sonuç olarak, Reşat Bahat’ın sözleri bir itiraf olarak değil, bir uyarı olarak okunmalıdır. Bu uyarı, sağlık sisteminin mevcut haliyle sürdürülebilirliğinin sorgulanması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.

 

Sağlık hizmetlerinde kalite, erişilebilirlik ve finansal dengeyi aynı anda koruyabilmek, ancak gerçekçi ve cesur reformlarla mümkündür. Aksi halde tartışmalar devam edecek, ancak sorunlar derinleşecektir.