15 Temmuz’un Ardından: Devlet Hafızası, Hukuk Devleti ve Kurumsal Muhasebe

15 Temmuz 2016 gecesi yaşanan hain darbe girişimi; yalnızca milletimizin iradesine değil, Türkiye Cumhuriyeti’nin anayasal düzenine, hukuk devletine ve kamu kurumlarına yönelik organize bir saldırıydı. Aziz milletimizin kararlı direnişi, güvenlik güçlerimizin fedakârlığı ve devletimizin iradesi sayesinde bu kalkışma bertaraf edilmiş; ardından devletin kurumlarını yeniden güçlendirmeye ve hukukun üstünlüğünü esas alan bir yeniden yapılanma süreci başlamıştır.

 

Aradan geçen on yıl içerisinde terör örgütü mensuplarıyla mücadele kapsamında önemli adımlar atılmış, kamu kurumlarında kapsamlı yapısal değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte, hukuk devletinin en temel ilkelerinden biri olan idarenin, kendi işlem ve uygulamalarını gerektiğinde hukuka uygunluk ve hakkaniyet ölçütleri çerçevesinde yeniden değerlendirebilme sorumluluğu, bugün de önemini korumaktadır.

 

Bu kapsamda, 24.10.2016 tarihli ve 11853 sayılı başvurum üzerine Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından verilen 24.04.2017 tarihli ve 18745356-101.07.04-E.3778 sayılı Tavsiye Kararında;

 

“Verilen disiplin cezaları ile görev yeri değişikliği işlemlerinin nesnel ve adil bir şekilde yapıldığı hakkındaki şüpheler ile Fetullahçı Terör Örgütü hakkında ortaya çıkan güncel gelişmeler göz önünde bulundurularak, söz konusu işlemlerin hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden yeniden incelenmesi; hukuka aykırılık tespit edilmesi hâlinde mağduriyetin giderilmesi ve bu mağduriyete sebebiyet veren sorumlular hakkında gerekli adli ve idari işlemlerin başlatılması” yönünde tavsiyede bulunulmuştur.

 

Bu tavsiye kararı, yalnızca bireysel bir başvuruya ilişkin değerlendirme değil; idarenin kendi işlem ve uygulamalarını hukuk ve hakkaniyet ilkeleri ışığında yeniden gözden geçirmesi gerektiğine ilişkin kurumsal bir değerlendirme niteliği de taşımaktadır.

 

Söz konusu Tavsiye Kararı, Sağlık Bakanlığı ve Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu aracılığıyla ilgili idarelere iletilmiştir. Ancak aradan geçen süre içerisinde, tavsiye kararında belirtilen hususların yerine getirildiğine veya yeniden değerlendirme sürecinin işletildiğine ilişkin tarafıma herhangi bir bilgi ulaşmamış; bu yönde somut bir idari işlem de tespit edilememiştir.

 

Oysa hukuk devleti; yalnızca hukuka aykırı fiilleri yaptırıma bağlayan değil, gerektiğinde kendi idari işlem ve uygulamalarını da objektiflik, hakkaniyet ve hukukilik ilkeleri çerçevesinde yeniden değerlendirebilen devlettir. Zira idarenin hukuka bağlılığı, yalnızca yeni işlem tesis ederken değil; geçmişte tesis edilmiş işlemleri de gerektiğinde gözden geçirebilme iradesiyle anlam kazanır. Kurumsal güven ancak bu anlayışla güçlenebilir; kamu vicdanı ancak bu şekilde tahkim edilebilir.

 

Kamu Denetçiliği Kurumu, Anayasa’nın 74. maddesi uyarınca idarenin işleyişini hukuk ve hakkaniyet yönlerinden incelemek ve idareye tavsiyelerde bulunmak amacıyla oluşturulmuş anayasal bir kurumdur. Tavsiye kararlarının hukuken bağlayıcı olmaması, idarenin bu kararları ciddiyetle değerlendirme, gerekçeli biçimde ele alma ve kurumsal hafızanın bir parçası hâline getirme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Güçlü devlet anlayışı, eleştiriden kaçınan değil; hukukun gösterdiği istikamette kendisini sürekli yenileyebilen devlettir.

 

15 Temmuz’un 10. yıl dönümünde bu hususu; herhangi bir kişisel hesaplaşma amacıyla değil, devlet hafızasının canlı tutulması, hukuk devletinin güçlendirilmesi, kurumsal sorumluluk bilincinin geliştirilmesi ve benzer mağduriyetlerin tekrar yaşanmaması adına tarihe not düşmek amacıyla kamuoyunun takdirine sunuyorum.

 

Çünkü 15 Temmuz’dan çıkarılması gereken en önemli derslerden biri şudur: Devleti ayakta tutan yalnızca tehditleri bertaraf etme gücü değil; hukuka bağlılığı, adaleti tesis etme iradesi, kurumsal hafızasını koruyabilmesi ve gerektiğinde kendi işlemlerini de cesaretle gözden geçirebilme olgunluğudur.

 

Geçmişten alınan derslerin, geleceğin daha güçlü, daha adil ve daha güvenilir kamu yönetiminin teminatı olacağına inanıyor; devletimizin hukukun üstünlüğü, liyakat, adalet ve kurumsal hafıza ilkeleri doğrultusunda daha da güçlenerek yoluna devam edeceğine olan inancımı muhafaza ediyorum.

 

Bu vesileyle, 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü’nün 10. yıl dönümünde; vatanı, bayrağı, ezanı ve mukaddesatı uğruna canlarını feda eden aziz şehitlerimizi rahmet, minnet ve şükranla yâd ediyor; kahraman gazilerimize sağlık, huzur ve hayırlı ömürler diliyorum.

 

15 Temmuz'un bizlere bıraktığı en büyük sorumluluk; hukukun üstünlüğünü, adaleti, liyakati ve kurumsal hafızayı daima canlı tutmaktır. Çünkü güçlü devlet; yalnızca tehditleri bertaraf edebilen değil, hukukun rehberliğinde kendini yenileyebilen, hatalarından ders çıkarabilen ve milletinin adalet duygusunu her şart altında koruyabilen devlettir.

 

“Devlet hafızası, geçmişi unutmamak için değil; geçmişten ders çıkararak adaleti geleceğe taşımak için vardır.”