Tıbbi Kusur, Tutuklama Tedbiri ve Hukuki Güvence Üzerine Kısa Bir Değerlendirme
Şanlıurfa’da doğum sonrasında yaşamını yitiren Edanur Yaman’ın ölümü hepimizi derinden üzmüştür. Genç bir annenin hayatını kaybetmesi; ailesi, yakınları ve geride kalan çocuğu açısından telafisi mümkün olmayan büyük bir acıdır. Öncelikle merhumeye Allah’tan rahmet, ailesine ve sevenlerine sabır diliyorum.
Hiç kuşkusuz bu olayın tüm yönleriyle araştırılması, ölüm nedeninin bilimsel yöntemlerle ortaya konulması ve varsa sorumluların hukuk önünde hesap vermesi gerekir. Ancak hukuk devletinde adalet, yalnızca soruşturma açılmasıyla değil; soruşturmanın hukuka, bilime ve usul kurallarına uygun biçimde yürütülmesiyle sağlanır.
Basına yansıyan bilgilere göre olayla ilgili kadın hastalıkları ve doğum uzmanı hakkında “taksirle ölüme neden olma” suçlamasıyla tutuklama kararı verilmiş, yapılan itirazın ardından adli kontrol tedbiri uygulanarak tahliyesine karar verilmiştir.
Tam da bu noktada olayın, ceza soruşturmasının ötesine geçen önemli hukuki boyutu başlamaktadır.
Tutuklama, Ceza Değil Koruma Tedbiridir
Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre tutuklama, suçluluğun ilanı veya peşin cezalandırma yöntemi değildir. Kanunda öngörülen şartların varlığı hâlinde başvurulabilecek istisnai ve geçici bir koruma tedbiridir.
Masumiyet karinesi gereğince, hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunmayan hiç kimse suçlu kabul edilemez. Bu nedenle tutuklama değerlendirilirken, kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin yanı sıra tedbirin zorunlu, gerekli ve ölçülü olup olmadığı da gözetilmelidir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesi de tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin ve ayrıca bir tutuklama nedeninin bulunmasını aramaktadır.
Özellikle tıbbi uygulamalardan kaynaklanan soruşturmalarda ölüm nedeni, komplikasyonun niteliği, tıbbi standartlara uygunluk, özen yükümlülüğü, kusur ve illiyet bağı çoğu zaman uzman bilirkişi incelemesini gerektirir.
Bu nedenle bilimsel değerlendirme tamamlanmadan uygulanan özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirlerin, masumiyet karinesi ve ölçülülük ilkesi bakımından titizlikle ele alınması hukuk devletinin doğal bir gereğidir.
Komplikasyon ile Hekim Kusuru Aynı Şey Değildir
Tıpta her kötü sonuç, hekim hatası anlamına gelmez.
Komplikasyon; gerekli özen gösterilmiş ve bilimsel kurallara uygun hareket edilmiş olmasına rağmen ortaya çıkabilen istenmeyen bir tıbbi sonuçtur.
Buna karşılık komplikasyonun zamanında fark edilmemesi, uygun biçimde yönetilmemesi, gerekli müdahalenin yapılmaması veya sevkin geciktirilmesi hâlinde tıbbi kusur gündeme gelebilir.
Dolayısıyla hukuki değerlendirme yalnızca meydana gelen ölüm sonucuna değil; tanı, tedavi, takip ve sevk sürecinin bütününe odaklanmalıdır.
Ceza sorumluluğu bakımından belirleyici olan, kötü sonucun meydana gelmiş olması değildir. Belirleyici olan; sağlık meslek mensubunun bilimsel standartlara aykırı ve kusurlu bir davranışının bulunup bulunmadığı ve bu davranış ile ölüm sonucu arasında hukuken geçerli bir nedensellik bağının kurulup kurulamadığıdır.
Sağlık Bakanlığının Açıklaması Tartışmaya Yeni Bir Boyut Kazandırdı
Olayın ardından Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan açıklama, hukuki tartışmanın kapsamını genişleten önemli bir gelişme olmuştur.
Bakanlık; 7406 sayılı Kanun ile 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’na eklenen Ek 18. madde uyarınca, sağlık meslek mensuplarının mesleklerinin icrası kapsamında gerçekleştirdikleri muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin tıbbi işlem ve uygulamalar nedeniyle yürütülecek ceza soruşturmalarında Mesleki Sorumluluk Kurulunun soruşturma izninin muhakeme şartı niteliğinde olduğunu belirtmiştir.
Ek 18. madde; kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapan sağlık meslek mensupları yönünden özel bir soruşturma izni usulü öngörmektedir.
Açıklamada ayrıca, bu izin alınmadan ilgili sağlık meslek mensubu hakkında adli sürecin başlatılamayacağı ve koruma tedbirlerine karar verilemeyeceği ifade edilerek Bakanlığın soruşturmaya müdahil olduğu bildirilmiştir.
Bu açıklama, kamuoyundaki tartışmayı yalnızca “Tutuklama yerinde miydi?” sorusunun ötesine taşımıştır.
Artık cevaplanması gereken temel sorulardan biri de şudur:
Kanunun öngördüğü soruşturma usulü somut olayda işletilmiş midir?
Bununla birlikte, Ek 18. maddenin somut olaya uygulanma şartlarının oluşup oluşmadığı, soruşturma izninin bulunup bulunmadığı ve yapılan adli işlemlerin hukuki sonuçları, soruşturma makamları ile yetkili yargı mercileri tarafından değerlendirilmelidir.
Bu nedenle mevcut bilgiler üzerinden herhangi bir kişi hakkında kesin kusur, suçluluk veya hukuka aykırılık hükmüne varılması doğru değildir.
Hukuki Güvence Ayrıcalık Değildir
Mesleki Sorumluluk Kurulu düzenlemesinin amacı, sağlık çalışanlarına dokunulmazlık veya cezasızlık sağlamak değildir.
Kurulun vereceği soruşturma izni, Cumhuriyet başsavcılığının sağlık meslek mensubu hakkında Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre soruşturma yürütebilmesinin ön şartıdır. Kurul, soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda gerekçeli karar vermektedir. Bu izin usulü, tıbbi uygulamaların uzmanlık gerektiren niteliği dikkate alınarak oluşturulmuş özel bir muhakeme güvencesidir.
Bu sistemin temel amacı; tıbbi uygulamaların bilimsel niteliğini dikkate almak, kötü sonucun tek başına ceza sorumluluğunun göstergesi sayılmasını önlemek ve soruşturmanın uzmanlık bilgisi ışığında yürütülmesini sağlamaktır.
Dolayısıyla hukuki güvence yalnızca hekimi koruyan bir ayrıcalık değildir. Hastanın etkili soruşturma hakkını, yargının doğru ve isabetli karar verebilmesini ve hukuk devletinin güvenilirliğini de korur.
Sonuç
Bir annenin yaşamını kaybetmesi, kuşkusuz etkili, bağımsız ve tarafsız bir soruşturmayı zorunlu kılar.
Ailenin gerçeği öğrenme, sorumluların belirlenmesini isteme ve hukuki yollara başvurma hakkı vardır.
Aynı şekilde, hakkında kesinleşmiş bir hüküm bulunmayan hekimin de masumiyet karinesinden, kişi özgürlüğünden, bilimsel bilirkişi incelemesinden ve kanunun öngördüğü usul güvencelerinden yararlanma hakkı bulunmaktadır.
Bu haklar birbirinin karşıtı değildir.
Kötü sonuç ile kusur, komplikasyon ile ihmal, soruşturma ile cezalandırma birbirine karıştırılmamalıdır.
Gerçek kusur varsa hukuk gereğini yapmalıdır. Ancak kusurun varlığı da yokluğu da kamuoyu baskısıyla değil; bilimsel inceleme, uzman bilirkişi değerlendirmesi, somut deliller ve kanunun öngördüğü usuller çerçevesinde belirlenmelidir.
Çünkü sağlık hizmetinin sürdürülebilirliği yalnızca hastaların haklarının korunmasına değil; sağlık çalışanlarının da bilimsel ve hukuki güvence içinde görev yapabilmesine bağlıdır.
Adalet; hastanın acısını görmezden gelmeden, hekimi bilimsel değerlendirme tamamlanmadan suçlu ilan etmeden ve kanunun öngördüğü usul güvencelerini eksiksiz uygulayabildiği ölçüde gerçek anlamına kavuşur. Hukuk devletinde usul, yalnızca şekil değil; adaletin kendisini koruyan en temel güvencedir.
⸻
Dr. Akif AKÇA
Yazar görüşüdür.
Bu yazı, kamuoyuna yansıyan bilgiler ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde hazırlanmış genel bir değerlendirmedir. Devam eden soruşturmanın esası ile herhangi bir kişinin kusur veya ceza sorumluluğu hakkında kesin kanaat içermemektedir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder